Đi Tìm Nét Văn Hóa Việt

Đang thời kinh tế toàn cầu và truyền thông thần tốc không còn biên giới mà đi đề cao nét văn hóa Việt thì xem ra lạc lõng. Biết đâu nhiều khi đó chỉ là một hình thức mặc cảm, ra như mình cũng phải có cái gì khác biệt để vuốt ve tự ái dân tộc, mặc dù từ thâm tâm chẳng mấy xác tín!?
--------------------------------------------------
Mời vào  

Phòng Ảnh Nghệ Thuật và Chiêm/Niệm/Thiền của Lm. Trần Cao Tường 

Đạo Sống Dũng Lạc
Đường Tu Đức Việt, Đạo sống dũng như rồng và an lạc như chim tiên theo nét văn hóa Việt, chứng nhân đức tin trong bản sắc văn hóa Việt.

Vũ Khúc Thăng Ca
"Vũ Khúc Thăng Ca" là tập hợp những bài viết của Lm.Trần Cao Tường dành cho chương trình Tin Vui gửi Thời Đại Mới ...

Nhịp Múa Sông Thanh

“Nhịp Múa Sông Thanh,” không chỉ dội đập trong tôi: hơi nóng của những con chữ đã chết, được ông làm cho sống lại, trên mảnh đất kiến thức tác giả ngồn ngộn, mầu mỡ; (mà,) nó còn là nỗi choáng váng, ngất ngây tới xây xẩm của nguồn ánh sáng tinh khôi, đi ra từ tâm thức họ Trần, trên bậc thềm tân thiên niên kỷ.” (Nhà thơ Du Tử Lê trong lời Tựa)

Khúc Sáo Ân Tình
“Thân con cây trúc tầm thường
Ðược thành ống sáo thở hương tình người,”

Về Nguồn Việt Đạo

Hồn Dân Tộc
Ảnh của Cao Tường
Chụp đọt trúc trên Núi Tản, Việt Nam

Đây là tập tài liệu thao luyện của Đại Hội Liên Đoàn Công Giáo Việt Nam tại Mỹ năm 1989 tại California, một năm sau ngày phong thánh.

Điệu múa của ong hay Đuờng Tu Đức Việt: Khi một con ong thợ đi ”công tác” kiếm thực phẩm mà tìm thấy được một giàn hoa nhiều mật, nó liền bay về tổ múa một điệu thật đẹp để báo hiệu.  Điệu múa này có hai tác dụng: một là tỏ dấu mừng, làm chứng đã tìm thấy đích; hai là vẽ đường chỉ lối để các con ong khác xem đường mà bay theo, sắp được một bữa mật ngon lành tới nơi.

Đường Nở Hoa Lê Thị Thành

"Tác phẩm đem lại niềm hãnh diện và tự tin cho người Việt, khơi gợi cảm hứng để chúng ta cùng nhau xoay tròn điệu vũ thiêng của dân tộc, và với từng bước chân nở hoa trên đường tu đức Lê Thị Thành, chúng ta hướng đến viễn ảnh ngàn năm mới trong niềm hân hoan phấn khởi.”
(nhà văn Quyên Di, Thời Điểm Công Giáo)

Suối Nguồn Tình Yêu

Tiếng gà gáy không làm cho mặt trời mọc, nhưng đánh thức bạn dậy mà ngắm nhìn bình minh rực rỡ. Cũng vậy, 48 bài linh thao của Suối Nguồn Tình Yêu là những tiếng lay động đánh thức bạn dậy để mở lòng đón nhận nước nguồn từ Tình Yêu vĩnh cửu. 

Đường Đi Tới Nguồn
Ảnh của Lm. Trần Cao Tường
Thác Vernal ở Yosemite

Sách Thao Luyện Tâm Linh. "Cuốn sách được hình thành trong chiều hướng canh tân đời sống nội tâm. Đặt nền trên phương pháp linh thao cùa thánh I-Nhã... (Rev. Gildo Dominici, SJ.  - Lm. Đỗ Minh Trí)

Ðường Thập Giá Cuộc Đời

Ðây là Ðường Thánh Giá đã tác động rất niều tâm hồn, vì chạm đến được những cảm nghiệm cuộc sống thực: những đổ vỡ thầm kín khiến lòng mình khép lại, những vết thương không biết bao giờ lành, những khổ đau nhiều khi xem ra phi lí không sao thoát khỏi! Thì đây là lúc dám đối diện với những chặng đường khổ nạn của chính đời mình, để cùng bước đi với Chúa. Và lạ lắm, thần lực Chúa bỗng mở lối vào vùng ánh sáng mới: "Người đã mang thương tích cho chúng ta được chữa lành." (Is 53:5)

Nẻo Bước Vươn Cao

Chín Bước Thao Luyện Khí Lực Vươn Lên Theo Đường Dũng Lạc là Đuờng Tu Đức Việt. 

Để góp phần xây Đường Dũng Lạc là Đường Tu Đức Việt, một nhóm linh mục Miền Đông Nam Hoa Kỳ biên soạn một tập tài liệu gồm 9 bài thao luyện rất đơn giản và thực tiễn, có thể áp dụng cho đại chúng như kiểu tuần 9 ngày.

Ở Đại Hội Giới Trẻ Thế Giới tại Denver Hoa Kỳ, Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II kêu gọi người Việt hãy biết hãnh diện về quê hương có 117 vị tử đạo, hãy giữ lấy truyền thống và bản lãnh Công giáo của mình! Đã bằng ấy năm sau ngày phong thánh. Những màn tổ chức lớn có tính cách rầm rộ bên ngoài đã qua đi. .Các thánh thì cũng đã làm thánh. Còn con cháu thì liệu còn gì để mà hãnh diện theo đúng nghĩa hãnh diện?

Giây Phút Thánh  

Để góp phần xây Đường Dũng Lạc, là Đường Tu Đức Việt, một nhóm linh mục Miền Đông Nam Hoa Kỳ phiên dịch cuốn Sacrament of the Present Moment của Jean- Pierre de Caussade, rất gần với Đạo Sống của người mình, là con đường đơn sơ nhất, cận nhân tình nhất và dễ áp dụng nhất.

.

ĐÀI VOA, TIẾNG NÓI HOA KỲ TRONG CHƯƠNG TRÌNH TÁC PHẨM VÀ TÁC GIẢ

Giới Thiệu tác phẩm  KHÚC SÁO ÂN TÌNH của Lm. Trần Cao Tường

 Cách đây hơn một năm, khi đề cập tới hành trình văn chương của nhà văn / linh mục Trần Cao Tường, một trái tim và một ngòi bút không ngưng nghỉ kiếm tìm điểm gặp gỡ giữa truyền thống văn hóa Việt nghìn năm và nếp sống Việt hôm nay, ở quê người, nhà thơ Du Tử Lê viết:

“Tôi là kẻ ngoại giáo. Ðề cập tới điều không cần thiết này, tôi chỉ muốn nhấn mạnh: lòng biết ơn của tôi, khi tình cờ, đọc được đâu đó, lời khẳng định của ông: kẻ nào không yêu quê hương, nguồn cội của mình, kẻ đó không yêu Thiên Chúa.

“Quan điểm hay cảm nghiệm này, của linh mục Trần Cao Tường, tôi đã tìm thấy, đã gặp lại bàng bạc hoặc, hiện lộ trong từng trang sách, từng con chữ mang tên ông.”

Ghi nhận đó, của nhà thơ du Tử Lê, được viết xuống, hồi tháng 6 năm 1999, mở đầu cho tác phẩm “Nhịp Múa Sông Thanh” của họ Trần.

Một năm sau, nơi tác phẩm thứ chín, tác phẩm mang tên “Khúc Sáo Ân Tình” của nhà văn / linh mục Trần Cao Tường, người đọc gặp lại một Trần Cao Tường âm, trầm, sâu, lắng hơn nữa.

Trước khi cất tiếng lên tiếng sáo ân tình Việt tộc, tiếng sáo ân tình quê hương, mở đầu cho tác phẩm mới nhất, dầy trên 400 trang chữ in của mình, họ Trần dùng hai câu thơ:

“Làm thân cây nến vào đời

Càng tiêu hao cháy càng ngời ánh quang.”

để mở đầu cho thời kỳ 1975. Và:

“Thân con cây trúc tầm thường

Ðược thành ống sáo thở hương tình người,”

Ðể nói lên tâm tình cũng như ý nguyện hiến dâng đời mình, cho dân tộc, và cho lẽ đạo.

Cùng lúc với sự ra đời của “Khúc Sáo Ân Tình,” người ta cũng được nghe họ Trần khẳng định, một làn nữa, nỗ lực đi tìm sợi giây linh thiêng nốI kết ngày trước và đời sau, qua cuộc phỏng vấn, ông dành cho một chương trình phát thanh Việt ngữ.

Xuyên qua cuộc phỏng vấn này, nhà văn / linh mục Trần Cao Tường nói:

“Trước khi là một người Công giáo và rồi là một linh mục, tôi đã là một người Việt Nam mang 100% chất Việt. Tôi xác tín vào gia sản văn hóa Việt Nam có thể góp phần với thế giới đang tiến bộ về mọi mặt ngày nay; đồng thời nền văn hóa nào nếu không muốn bị đào thải, cũng cần phải được phát triển, có khả năng thâu hóa được những tinh túy của thế giới. Người mình có cả một đạo sống cao đẹp, từ những kho giầu ca dao tục ngữ, những truyện thiêng liêng nhất của Việt tộc như Bánh Dầy Bánh Chưng, Truyện Trầu Cau nói lên tình nghĩa chỉ có thể phát khởi từ hy sinh quên mình rất đúng khoa tâm lý về tình yêu ngày nay: con đường nghiền nát trầu cau, nên màu đỏ thắm nên màu sắt son; Truyện Phù đổng Thiên Vương với sức mọc cánh do chân không diệu hữu bay về Trời; Truyện Tản Viên Sơn Thánh, Truyện Chử Ðồng Tử, Truyện An Tiêm với niềm tin căn bản vào Trời của Việt tộc: Trời sinh trời dưỡng...”

Trả lời câu hỏi về cách viết, tác giả “Khúc Sáo Ân Tình” tiết lộ:

“Tôi thường viết theo kiểu bút ký như đã có thói quen từ nhỏ, và chọn lối viết bình dị gần gũi như nói chuyện vậy thôi, tránh kiểu trường ốc cầu kỳ xa vời. Nghĩa là chụp ghi những chuyện xảy ra mỗi ngày, liên hệ tới mình như một người Việt, liên hệ tới gốc gác mình, và kể lại dưới ống kính nội tâm.”

Dưới ống kính nội tâm, khi phản chiếu lại, in chúng xuống trang giấy, bằng chữ viết, họ Trần đã dùng giọng văn dí dỏm, đôi khi châm biếm, nhưng uyên bác, quyến rũ, khiến những sự kiện khi được ông ghi nhận, đã như những tấm gương soi, cho người đọc cơ hội truy tầm chính mình. Thí dụ mở đầu nhất ký số 49, nhan đề “Cõi Ðó,” họ Trần viết:

“Giữa tháng tám năm 1999, tôi có dịp tham dự và góp phần trong khóa học về đề tài “Sự Chết và Ðời Sống Vĩnh Cửu” do Viện Triết Thần tổ chức tại California. Ðang lúc ai cũng ham sống, tìm cách sống lâu thêm cho được hưởng đời mà Viện Triết Thần lại đi bàn chuyện chết, liệu có gì hấp dẫn?! Vậy mà khóa đã thật sống động, nhiều điều mới lạ và thích thú được mở ra. Cái chết là đề tài cũ rích đáng sợ nhất không ngờ lại là điều luôn hiện đại. Có người bảo chỉ khi nào biết chết thì mới bắt đầu biết sống.

Thì mỗi ngày đều đầy những tin tức chết chóc trên báo hay Tivi đó. Kìa vụ động đất vừa xảy ra bên Thổ Nhĩ Kỳ chết bộn người, nhà cửa đổ nát, máu me và nước mắt tràn ngập. Kìa trên Chicago trời nóng quá, nhiều nhà nghèo không có máy lạnh nên đã biếu tử thần mấy trăm mạng rồi...

Xem ra tôi vẫn đọc tin như vậy một cách thản nhiên, dù đôi khi cũng vương một chút thương tâm, nhưng thực sự tất cả vẫn ở ngoài tôi, vẫn ở xa tôi, chẳng liên hệ gì cả. Lý do dễ hiểu là vì ai chết ấy chứ có phải tôi đâu, hay ít ra cũng có phải những người thân yêu của tôi đâu! Mình hơi buồn vì họ chết mà trong bụng thì mừng vì thấy được mình vẫn còn sống!”

Trong chưa đầy một trang sách, người đọc bình thường nhất, đơn giản nhất cũng tối thiểu một lần giật mình, khi tấm gương nhật ký Trần Cao Tường, phản chiếu chân dung ta, diện mạo ta, một cách trần trụi, gớm ghiếc:

“Mình hơi buồn vì họ chết, mà, trong bụng thì mừng vì thấy được mình vẫn còn sống!”

Nếu nhậy cảm hơn một chút, cũng trong đoản văn đó, người đọc cũng sẽ không khỏi giật mình, khi tấm gương văn chương Trần Cao Tường, nhắc nhở chúng ta, điều rất bình thường, ta đã nghe đâu có, và cũng đã vứt bỏ đâu có, trong kho chứa điều lãng quên: “Có người bảo chỉ khi nào biết chết thì mới bắt đầu biết sống.”

Không triết lý cao siêu, thần bí, không gân guốc chữ nghĩa, không hăm dọa hình ảnh, hoặc ẩn dụ, những trang sách của một Trần Cao Tường nhà văn, đến với chúng ta, với người đọc, như những lời kể chuyện, những đoạn bút ký rất đời thường, rất mặt đất, vậy mà, nó vẫn rung lên trong tâm hồn ta những rung động ở mức độ cao. Ðộ rung của của những cơn địa chấn.

Sau khi đọc “Khúc Sáo Ân Tình” của Trần Cao Tường, một nhà văn tên tuổi ở miền California, phát biểu:

“Tôi e rằng, cho tới lúc chấm dứt đời mình, tôi cũng không được là một lóng của thân trúc tầm thường, khoan nói tới việc trở thành... 'cây sáo thở hương tình người,' như linh mục, tác giả.”

Sau đây, chúng tôi trân trọng kính mời quí độc giả theo dõi một trích đoạn, từ tác phẩm “Khúc Sáo Ân Tình” của nhà văn / linh mục Trần Cao Tường, như một dạo khúc sáo trúc của ông, vọng về quê hương:

“Chưa bao giờ tôi thấy vườn sau nhà tươi tắn rạng rỡ, trẻ đẹp mơn mởn như hôm nay. Có gì đâu, vẫn những cây tầm thường mọi khi, mà sao bây giờ bỗng dưng quí lạ quá, chung quanh như toát ra một lực ánh sáng diễm ảo mà con mắt trước đây không thấy. Cây nào cây nấy xúng xính và e lệ với những bộ áo mới, vừa nhún nhẩy vừa hát vang bài ca vũ trụ và trổi lên khúc sáo tiềm ẩn của đất trời mà lâu nay chẳng để ý nghe. Nhà nghệ sĩ nào tài tình quá đã sửa soạn từ lâu đến suốt đêm vừa qua cho cuộc trình diễn và triển lãm ngoạn mục này khi nắng mai vừa thức giấc nhoẻn miệng cười.

Tôi yêu cây và thích trồng cây trong vườn. Mà vườn sau nhà tôi thì chẳng giống ai. Cây không bị bắt xếp hàng thẳng băng một cách tội nghiệp như nhiều công viên Âu Mỹ, nhưng được đứng ngồi thoải mái tùy tiện ăn trông nồi ngồi hướng. Có thế thì cây mới là cây. Tôi cũng không thích trồng bồn cỏ rồi phải cắt tỉa mày râu nhẵn nhụi cho tốn sức “cần lao nhân vị.” Loại cây có dáng thi nhân nhất là trúc vàng lóng dài với những đường chỉ dọc màu xanh. Loại này mà làm sáo thổi thì tuyệt. Nó có vẻ khiêm nhường một cách kênh kiệu. Nó rỗng trống chẳng có gì mà lại đẹp kiêu sa mới kỳ. Ngoài những cây mai chiếu thủy, cây ngọc lan, cây quỳnh, cây dao, mấy vồng trầu không v.v. thì toàn những loại cây có thể ăn gỏi cá được. Nào là cây sung, cây riềng, cây xoài, cây ổi, cây chanh, cây ớt, tía tô, lá mơ, lá húng, lá diếp cá... Ở Mỹ mà cũng trồng được sung mới trác tuyệt chứ. Khi nghèo lá sung thì ngắt đỡ đọt xoài non ăn với gỏi cá cũng bắt lắm, coi cái món sushi của Nhật nhạt thếch chẳng ra cái thá gì. Lá chanh thì chuyên trị gà luộc, mà gà phải mua từ nông trại ưa chạy bộ ăn mới ấm chân răng. Còn củ riềng thì còn phải chờ khóc đứng khóc ngồi cái đã....”

 
Nhà báo Nguyễn Trọng
TÔI ÐỌC “KHÚC SÁO ÂN TÌNH” của linh mục nhà văn Trần Cao Tường

 “Khúc Sáo Ân Tình” là tác phẩm thứ bảy của linh mục nhà văn Trần Cao Tường, đang phục vụ ở New Orleans, nơi có khoảng 10 ngàn người Việt di cư Công giáo. Linh mục cũng là tác giả cuốn Ðường Nở Hoa Lê Thị Thành, xuất bản vào năm 1996, mô tả khá tỉ mỉ cuộc đời của thánh nữ.

Theo lời tác giả thì “Khúc Sáo Ân Tình” là một vũ khúc triển dương tạ ơn, như mốc ghi được kết bằng 25 hòn đá rải rác trên quãng đường dài 1975-2000, mốc ghi người Việt ly hương mở ra biên cương mới của đất Việt trong tầm nhìn mới.”

Tại sao tác giả không gọi cuốn sách ghi lại quãng đường dài 25 năm di cư bằng cái tên như “25 Năm Ân Tình” Hay “25 Năm Xa Xứ” mà lại chọn một cái tên rất kỳ lạ và rất thơ mộng là “Khúc Sáo Ân Tình?”

Chọn như vậy ắt hẳn phải có một lý do chính đáng và thầm kín, nó thầm kín như chính con người của tác giả vậy.

Theo lời tiết lộ của tác giả thì ông đã đi học thổI sáo Tây cả hai năm, và mới đây ông chuyển qua học thổi sáo trúc. Theo ông, sáo trúc bình dị từ “cây trúc tầm thường” nhưng lại rất rung cảm.

Chính vì thổi sáo trúc mà tác giả đã đi sâu vào con đường chiêm niệm - contemplation - và con đường thiền - mystic .

Chúng ta hãy nghe ông mô tả nghệ thuật - hay nói đúng hơn là bí quyết huyền nhiệm - của người thổi sáo ân tình: “Trước hết người thổi sáo phải hòa nhập trở thành chính ống sáo với lòng trống và thanh tịnh cho hơi thở của Trời chuyển vào. Phải biết xả cho tâm mình trống không, tụ khí xuống thật sâu tận đáy lòng, nơi tụ điểm hòa nhập với hơi thở của đất trời, rồi chuyển hơi vào lỗ sáo như một lời cầu nguyện.”

“Xuống được đáy lòng, tác giả viết tiếp, vào sâu trong nội tâm, chính là gặp được giao điểm của trời đất, người Tàu gọi là đan điền (ruộng son), người Nhật gọi là khí hải (biển khí).”

Mô tả bí quyết thổi sáo như trên, tác giả đi tới kết luận: “Thì ra người thổi sáo cũng phải trở thành chính ống sáo. Những đục khóet trong đời không phải là những phi lí lãng xẹt, mà là do Thần Khí Chúa “lùa dao khoét lỗ luyện kinh, tác thành ống sáo cho tình dâng cao.”

Nhận thức được nghệ thuật và tác động thiêng liêng huyền nhiệm của tiếng sáo như vậy nên tác giả mới đặt tên cho sách của mình là “Khúc Sáo Ân Tình.”

Linh mục Trần Cao Tường không chỉ là một nhà văn, ông cũng không phải chỉ là một linh mục. Ông còn là một nhà chiêm niệm, một “thiền gia” - mystic - theo theo nghĩa thời Trung Cổ của danh từ này.

Những thiền gia đều cảm nhận sự hiện diện của Chúa trong thế giới thiên nhiên và trong tất cả các sinh vật, đưa tới sự biến dạng - trandfiguration - của những vật tầm thường chung quanh mình.

Chínnh cái nhìn biến dạng này đã khiến cho nhà văn gọi đoạn viết về thổi sáo là “Thiền Thổi Sáo.” Cây sáo trúc tầm thường của người Việt đã trở thành chiếc ống chuyên chở Thần Khí của Chúa Thánh Linh vào tận đáy lòng.

Viết về tôn giáo là một điều không dễ dàng và dễ hiểu. Lại viết về chiêm niệm và thiền Công giáo thì quả là một đề tài vô cùng khó khăn, khó hiểu và khó truyền cảm. Nhưng tác giả “Khúc Sáo Ân Tình” coi như đã thành công vì ông đã diễn tả những gì rất trừu tượng, rất “huyền bí,” rất xa xôi và sâu thẳm bằng những hình ảnh và lời văn thông thường của đời sống hằng ngày, những hình ảnh và lời văn mà mọi người dân quê Việt Nam đã quen thuộc từ lâu, vì nó đã ăn sâu vào lòng như những câu ca dao tục ngữ của cha ông truyền lại cho con cháu từ ngàn xưa thăm thẳm.

Tác giả không viết về những cuộc đời chiêm niệm và thiền qua nghiên cứu sách vở. Ông sống thật cuộc đời đó trước khi mô tả nó. Ông đã gặp được Thần Khí trước khi đưa Thần Khí vào văn chương. Có nghĩa ông là người biết thổi sáo - và thổi sáo hay - trước khi diễn tả tiếng sáo ngọt ngào, trầm bổng và quyến dũ cho người khác cùng thưởng thức, đưa họ vào một thế giới không phải của Tiên Nga, Ngọc Nữ như trong thơ của Thế Lữ, mà đưa họ vào thế giới Tình Yêu muôn thuở, đẹp như những rừng hoa không bao giờ tàn, và lung linh thơ mộng như vầng trăng không bao giờ lặn...

Con người không mô tả được cảnh đẹp của Thiên Ðường có thực mà chỉ mô tả được cảnh đẹp của Thiên Thai trong tưởng tượng. Linh mục Trần Cao Tường cũng chỉ mới cảm nhận được vẻ đẹp Thiên Ðường này. Ông chưa thực sự sống tràn ngập trong đó.

VÀO SA MẠC
Người ta thường nói: đạo Công giáo phát xuất từ sa mạc - sa mạc Sinai - nên trong lòng mỗi người Công giáo đều có một niềm nhớ nhung sa mạc và một tiếng gọi xa xăm trở về sống trong sa mạc. Nếu hình ảnh con trâu và lũy tre dẫn đưa người Việt tha hương về với quê hương đất nước nơi trần thế, thì hình ảnh sa mạc và ngọn núi Sinai dẫn đưa con người Công giáo về với nguồn gốc tôn giáo của mình.

Có lẽ chính vì vậy mà linh mục Trần Cao Tường, một nhà chiêm niệm và một “thiền gia” đã nhiều lần vào sống trong sa mạc.

Ngay trong phần mở đầu cuốn “Khúc Sáo Ân Tình,” tác giả cho biết ông đã có dịp vào sa mạc trống trong một thời gian dài ba mươi ngày để tĩnh tâm. Theo tác giả thì “đây là cơ hội cho mình nhìn lại cuộc sống, có bổng mà cũng có trầm, có đủ màu sắc hỉ nộ ái ố xanh vàng tím đỏ, có những lúc tâm hồn mọc cánh thênh thang, mà lại cũng trải qua những gai đoạn bị đục khoét lia chia mà chẳng hiểu tại sao...”

Chính sự đục khoét tâm hồn cho rỗng trống, chính những mâu thuẫn nội tâm trầm bổng đã kết lại thành một hòa khúc dịu êm, như hòa khúc mà Ðức Mẹ đã nghe được thiên thần báo tin sẽ sinh con Thiên chúa. Hòa khúc này, tác giả đặt tên nó al Vũ Khúc Tuyên Dương:

Chúa đã làm cho tôi muôn việc kỳ diệu

Người nâng cao những ai phận nhỏ.

Tác giả vào sa mạc để thấy con người của mình phận nhỏ li ti khi đứng trước cái mênh mông của đất trời. Và trong lúc tác giả cảm nghiệm được thân phận thấp hèn mong manh của mình như vậy là chính lúc Thần Khí Chúa mang một cây sáo trúc tặng cho ông để ông tấu lên thành “Khúc Sáo Ân Tình” ngay giữa lòng sa mạc.

Như vậy, độc giả người Việt đọc “Khúc Sáo Ân Tình” có thể kết luận được rằng nếu tác giả là người không biết thổi sáo trúc của người dân quê Việt Nam, và nếu tác giả không sống lâu ngày trong sa mạc bao la để thấy thân phận con người nhỏ bé li ti như hạt cát, và để nhìn lên trời cao chỉ thấy có trăng sao và những đám mây vần vũ, thì có lẽ ông không sáng tác được hòa khúc “Khúc Sáo Ân Tình.”

“Khúc Sáo Ân Tình” không phải chỉ là một tiếng sáo vẳng lên trời cao rồi lịm tắt. Cuốn sách in đẹp, trình bày mỹ thuật và đơn giản, dày trên 400 trang, gồm có 57 tiếng sáo nhỏ kết lại thành một bản Trường Ca Ân Tình làm say mê độc giả suốt mấy tiếng đồng hồ, nhất là vào những giờ thanh vắng đêm khuya khi ngoài trời có gió thổi và trên trời có một vài vì sao lấp lánh cô đơn, lạnh lẽo.

Lối viết và lối suy tư của tác giả làm cho người ta nhớ lại cuốn “Bread for the Journey" của linh mục nhà văn nổi tiếng thế giới Henri J.M. Nouwen, chuyên viết về tu đức. Cuốn sách này được chia thành 365 bài cho một năm, mỗi bài tự nó làmột đề tài suy niệm, rất súc tích và sâu sắc nhưng lại dễ hiểu và trong sáng như lối viết của Tân Ước.

Cuốn “Khúc Sáo Ân Tình” của linh mục nhà văn Trần Cao Tường với lối diễn tả nhìn thẳng vào vấn đề và diễn tả vấn đề đó bằng một lối hành văn gẫy gọn, mạch lạc, dễ hiểu, dùng nhiều hình ảnh, giai thoại và ẩn dụ rút ra từ Thánh Kinh, từ sách báo, từ đời sống của các nhà đạo đức, và rút ra từ chính cuộc đời của tác giả.

Ðây là một loại sách hiếm về chiêm niệm và Thiền Công giáo rất cần thiết trong đời sống ồn ào, phức tạp, đầy hoài nghi và lo sợ viển vông của nhiều người chúng ta đang sống trong một thế giới quá đầy đủ về tiện nghi vật chất, nhưng thiếu vắng những suy tư về tâm linh.

Nói tóm lại, cũng như linh mục tác giả Trần Cao Tường, mỗi người chúng ta phải trở về sa mạc để tìm lại nguồn gốc tôn giáo của mình và cho lòng mình cảm nghiệm thấy trống rỗng, cô đơn để đón nhận Thần Khí Chúa từ trời cao đầy hồn trí, như một cơn mưa rào.

Nguyễn Trọng
 

Đài V.O.A., Tiếng Nói Hoa Kỳ và Đài VOBVN ở Houston, Texas, trong chương trình Văn Học Nghệ Thuật,

Giới Thiệu tác phẩm NHỊP MÚA SÔNG THANH của Lm. Trần Cao Tường

Nếu không kể 6 tác phẩm về “Giáo Dục Tôn Giáo,” ấn hành từ năm 1983, thì, “Nhịp Múa Sông Thanh,” tức “Tin Vui Thời Điểm 2000,” là tác phẩm thứ sáu của Linh mục, Nhà văn Trần Cao Tường. Tác phẩm mới nhất này của họ Trần, do nhà Thời Điểm xuất bản và phát hành.

Ghi nhận về thế giới văn chương Trần Cao Tường, nhà văn Phạm Xuân Đài, Chủ biên Tạp chí Thế Kỷ 21 viết:

“Mỗi bài viết (của tác giả) thường bắt đầu bằng một câu chuyện vui vui, để từ đó quy chiếu cho nó một ý nghĩa triết lý và một điểm tương ứng trong niềm tin Thiên Chúa Giáo. Những chuyện kể ấy, tác giả rút ra từ cuộc sống, từ sách vở cổ kim đông tây, trong đó nhiều chuyện, nhiều nhận xét bắt nguồn từ phong hóa, văn học Việt Nam.

Đi sâu hơn vào con người của tác giả “Nhịp Múa Sông Thanh,” tức “Tin Vui Thời Điểm 2000,” nhà văn Quyên Di cũng ghi nhận:

“Là một Linh mục, tác giả Trần Cao Tường lấy Thánh Kinh làm nguồn cảm hứng về cuộc đời, một cuộc đời mà bên cạnh những biến cố lớn lao là muôn vàn chuyện tầm thường của kiếp nhân sinh. Tin Vui với cái nhìn của tác giả, soi rọi vào từng ngóc ngách, từng chuyển động của cuộc sống ấy.

“Nhưng cũng là một nghệ sĩ, ở cả hai khía cạnh sáng tác và thưởng ngoạn, tác giả say sưa với vẻ đẹp của cuộc sống, say mê nhiều thể loại nghệ thuật, từ văn đến thơ; từ kiến trúc, hội họa đến nhiếp ảnh... Người ta sẽ nhìn ra cái nét tài hoa của ông qua những đoạn viết về cảnh vật, cái nét suy tư của triết gia khi ông trình bày nhân sinh quan của mình.

“Nét nổi bật nhất nơi tác giả là “Con Người Việt Nam.” Ông say sưa minh chứng người Việt có một đạo sống rất giản đơn, nhưng rất hợp thời, đáp ứng được những thiếu thốn, những khao khát của con người thời đại.”

Cũng như những tác phẩm trước đây, đã được xuất bản, như các cuốn “Vũ Khúc Thăng Ca,” “Đường Nở Hoa Lê Thị Thành,”..., “Nhịp Múa Sông Thanh” của Trần Cao Tường cũng gồm những bài viết mang đầy tính chiêm nghiệm, thương yêu những hoạt cảnh đời thường. Đó là những cái nhìn rất tinh tế, rất-Trần-Cao-Tường; mà, một nhà thơ phát biểu rằng: Đó là tác phẩm gối đầu giường của ông. Ông đã nhâm nhi từng con chữ của Trần Cao Tường, như nhâm nhi niềm hạnh phúc gần cận, và, thân thiết.

(“Nhịp Múa Sông Thanh” với Tựa của Nhà thơ Du Tử Lê, dầy trên 350 trang. Nhà xuất bản Thời Điểm)

Nhà thơ Du Tử Lê

đề tựa tác phẩm NHỊP MÚA SÔNG THANH của linh mục Trần Cao Tường

Tôi là kẻ ngoại giáo. Đề cập tới điều không cần thiết này, tôi chỉ muốn nhấn mạnh: lòng say mê, thích thú của tôi, khi được đọc những tác phẩm, đúng hơn, những bài viết ngắn của Linh Mục Trần Cao Tường trên báo hoặc; trong những tác phẩm như “Đường Nở Hoa Lê Thị Thành,” hay “Vũ Khúc Thăng Ca” của ông.

Tôi là kẻ ngoại giáo. Đề cập tới điều không cần thiết này, tôi chỉ muốn nhấn mạnh: lòng biết ơn của tôi, khi tình cờ, đọc được đâu đó, lời khẳng định của ông: kẻ nào không yêu quê hương, nguồn cội của mình, kẻ đó, cũng sẽ không yêu Thiên Chúa.

Quan điểm hay, cảm nghiệm này, của Linh mục Trần Cao Tường, đã thốn thấu tâm can tôi.

Quan điểm hay cảm nghiệm này, của Linh mục Trần Cao Tường, tôi đã tìm thấy, đã gặp lại bàng bạc hoặc, hiển lộ trong từng trang sách, từng con chữ mang tên ông.

Quan điểm hay cảm nghiệm này, của Linh mục Trần Cao Tường, một lần nữa, qua tác phẩm “Nhịp Múa Sông Thanh” lại dấy động trong tôi những cơn địa chấn gốc, nguồn, có lại.

Những cơn địa chấn hưng phấn liu điu, bởi vốn chữ Việt Nam giầu có của tác giả.

Những thốn, thúc nhân bản. Những cơn hưng phấn treo, móc niềm tin trên những vấn đề tác giả đặt ra cho chúng ta (và, chính ông;) trên phông, cảnh đời thường.

Đó là những vấn đề cực kỳ thiết thân.

Vấn đề của chúng ta: những con người bị dồn, đưa tới mé vực cầm thú.

Quan điểm hay cảm nghiệm này, của Linh mục Trần Cao Tường, một lần nữa, qua “Nhịp Múa Sông Thanh,” không chỉ dội đập trong tôi: hơi nóng của những con chữ đã chết, được ông làm cho sống lại, trên mảnh đất kiến thức tác giả ngồn ngộn, mầu mỡ; (mà,) nó còn là nỗi choáng váng, ngất ngây tới xây xẩm của nguồn ánh sáng tinh khôi, đi ra từ tâm thức họ Trần, trên bậc thềm tân thiên niên kỷ.

Tôi muốn nói: những địa chấn, những dội đập kia, là những ngọn lửa soi, rọi từng tấc đường Hành trình Văn chương Trần Cao Tường, bên cạnh hành trình vinh quang được chọn là Tôi-Tớ-Chúa.

Tôi muốn gọi: Hành trình Văn chương mang tên Trần Cao Tường kia, là “Con Đường Trần Cao Tường.”

Con đường mang thương yêu, đến mọi người.

Con đường mang tổ quốc về từng dòng máu Việt Nam quê người, nhạt muối.

Con đường mang niềm tin, như những đọt non, có lại trên những nhánh cành Việt Nam tha phương đứt, lìa, ải, ròn, héo, khô nhựa sống.

Con đường đó, “Con Đường Trần Cao Tường,” trên tất cả, với riêng tôi, chính là chiếc cầu nối tôi, kẻ ngoại giáo, về với niềm tin Thien Chúa.

Nếu phải (hay được phép) viết một câu ngắn ngủi nhất, ở đây, trên trang giấy này, tôi sẽ viết:

“Thưa Cha, thay vì ngỏ lời cảm ơn những trang sách hôm qua, hôm nay, ngày mai... của Cha; thì, tôi chỉ xin Cha luôn nhớ rằng:

'Chúng tôi hãnh diện và, sung sướng biết bao, khi có Cha: Một Người Việt Nam', như (và, giữa) chúng tôi, nơi đất khách.”

Nhà Thơ TRẦN THU MIÊN, tập san Sứ Điệp,

giới thiệu Nhịp Múa Sông Thanh

Tôi mới biết Trần Cao Tường một thời gian rất gần. Sự liên hệ này còn giới hạn. Thỉnh thoảng gặp nhau vài phút qua những cuộc điện đàm viễn liên, hay dăm ba dòng điện thư ngắn ngủi. Chỉ thế thôi! Nhưng tôi có cảm tưởng rằng đã quen nhau lâu lắm rồi.

Cách đây không lâu, tôi gửi biếu Trần Cao Tường một tác phẩm văn nghệ cũng như tôi đã gửi tặng bạn bè và nhiều người quen, lạ. Gửi cho ông vì một người bạn bảo đó là việc nên làm, chứ thú thật, tôi chưa bao giờ nghĩ là sẽ có dịp liên hệ với linh mục nhà văn này dù đã nghe một đôi điều về ông. Tôi không tưởng rằng Trần Cao Tường sẽ trả lời mình. Và thật ra thì cũng quên bẵng là mình đã gửi gì cho ông. Rồi thật bất ngờ, vị linh mục chưa quen này gửi tôi điện thư ngắn gọn với lời khuyến khích rất rộng tình. Tôi trả lời ngay rằng, “Thưa cha con sẵn sàng biến thành trẻ nhỏ để nhận lời khen từ người khác.” Tấm lòng nhân ái ấy có sức kéo chúng tôi lại gần nhau. Chính vì thế mà tôi muốn biết thêm về ông. May mắn quá, gần đây cha còn ưu ái tặng tôi tác phẩm “Nhịp Múa Sông Thanh.” Đang lúc cùng “nhà tôi” sơn nhà, tôi đã ngưng ngay công việc để đọc tác phẩm này. Đọc với lòng quí mến và tình ưu ái văn nghệ. Vì thế, tôi không viết về tác phẩm của ông bằng cái nhìn và sự phân tích của người làm việc “điểm sách,” hay phê bình văn học. Nhưng tôi viết về “Nhịp Múa Sông Thanh” (NMST) như một cố gắng để tìm vài nét về chân tướng của linh mục nhà văn hiếm có này.

Người Phân Tích Xã Hội.

Thường thì chúng ta dễ để ý đến những điều xẩy ra cho bản thân mình hơn là những điều xẩy ra cho người khác. Trần Cao không chỉ nhìn chung quanh, nhưng ông nhìn bằng con mắt và trí tuệ của người phân tích xã hội. Những sự kiện, biến cố xẩy ra chung quanh đều có lý do và hậu quả. Thí dụ như việc mấy gã choai choai rửng mỡ phá làng xóm bằng cách nhổ cọc bảng hiệu giao thông là một việc làm phạm pháp (NMST, tr. 347-349). Ai mà không nghĩ thế, và chúng ta thường thì cũng chỉ nghĩ đến đó là cùng. Trần Cao Tường nhìn xa hơn, sâu hơn. Ông nhận ra được những dấu chỉ thời đại qua những sự việc, biến cố đang xẩy ra mỗi ngày.

Người Hiếu Học Khiêm Nhường

Sự học đòi hỏi thái độ khiêm nhường. Chỉ khi ta khiêm nhường ta mới nhận ra được những điều tốt của người khác và muốn học họ để phát triển tầm hiểu biết của ta. Trần Cao Tường không ngại “mượn” những kiến thức, kinh nghiệm, và sáng tác của người khác để giúp ông hiểu thêm về cuộc đời, về xã hội, tôn giáo, và nguôản gốc của mình. Ông đã trang trọng trích dẫn, những mẩu chuyện, câu thơ, đoạn văn, lời nhạc của người khác như những dẫn chứng để làm sáng tỏ cảm nghiệm và sự quan sát của mình. Trong tác phẩm ông ta thấy nhan nhản tên của những tác giả từ Việt Nam đến những dân tộc khác. Ông không dùng tên các tác giả nổi tiếng như một sự lừa bịp trí thức để tỏ ra sự hiểu biết và kiến thức rộng của mình. Nhưng ông dùng họ như những nguời chỉ đường để ông tìm ra được điều mình muốn hiểu.

Người Nặng Hồn Thi Sĩ

Thi tính của Trần Cao Tường bộc lộ qua từ đề tựa tác phẩm, “Nhịp Múa Sông Thanh,” đến tựa của những hình chụp phụ bản như, “Dòng Sông Ánh Sáng.” Tôi đọc qua những tựa đề trong trang mục lục mà tưởng mình đang đọc một bài thơ lạ. Chữ nghĩa của ông chuyên chở đầy thi tính như, “Một hôm tôi chợt thấy con ve sầu đong đưa....” (NMST, tr. 82). Chỗ khác ông viết, “Bài hát văng vẳng đâu đây lời thơ mộng,” (NMST, tr. 289). Chưa kể những tựa đề đầy thơ như, “Tia nắng ban ban ngập tràn mí mắt, “ (NMST, 197). Tôi cũng rất ngạc nhiên khi nhìn những tấm hình ông chụp, được dùng làm phụ bản cho tác phẩm chính. Mỗi tấm hình đều gói ghém cảm nhận rất nghệ sĩ của ông. Mỗi tấm hình đều mang mang những lời thơ bí ẩn. Đó là nhà thơ Trần Cao Tường, thơ ông ẩn hiện trong những hàng chữ văn xuôi, trên cảnh vật chụp vội trong hình, và trong tâm thức đầy Việt tính.

Đạo Sư Nhập Thế

Là người phân tích xã hội, kẻ hiếu học, hay nghệ sĩ cũng như làm đạo sư mang chân lý vào đời, Trần Cao Tường luôn luôn lao xả vào cuộc sống. Ông không tự khép kín mình trong thế giới của “hàng tư tế” hay khoác áo “tu hành” đứng bên trên hay bên ngoài đời sống. Ông sống đời đạo sư mang chân lý vào giữa đời thường. Chúa của ông, bậc “Thầy” tối cao của ông cũng đã mang chân lý vào đời thường bằng lời giảng dậy rất bình dân. Người dùng ngụ ngôn đời thường để giảng tin mừng cứu độ cho đời là Đức GiêSu. Là một linh mục Công Giáo, ông thấm nhuần Kinh Thánh và chuyện đời Chúa GiêSu nên ông cũng dùng những câu chuyện đời thường để mang sứ điệp tin mừng cho thời đại của ông. Ông đọc tiểu thuyết, nghe nhạc tình, xem phim, đi du ngoạn và dùng những hình ảnh “hột vịt lộn,” “bi thuốc lào,” “lá trầu,” “người đánh giầy,” “kẻ trồng rau,” và nhiều mẩu chuyện, hay sự cố thường ngày để minh giải Kinh Thánh của Đạo Chúa. Đọc sách ông, ta không chỉ nghe ông kể những câu chuyện vớ vẩn đâu đâu, nhưng từ những câu chuyện này, ông đưa người đọc bước vào thế giới tôn giáo của ông một cách rất tự nhiên. Đây là điều đặc biệt trong “Nhịp Múa Sông Thanh.” Trần Cao Tường không khoác áo đạo sư để doạ nạn tín đồ, nhưng ông dùng những sự việc, biến cố thật để giúp tín đồ “giác ngộ,” để dẫn tín đồ vào con đường cứu độ.

Người Gây Hoang Mang

Trần Cao Tường đã gây hoang mang cho nhiều người Việt Nam không cùng một trường phái suy luận như ông. Gần đây trên tờ Thế Kỷ 21 (tháng 10, 1999), đã có người tỏ ra khó chịu về việc Trần Cao Tường mang đức tin Công Giáo của ông vào những lời giải thích về những tư tưởng văn hoá và đạo lý dân tộc. Thí dụ như ông khẳng định, “Đúng là Đạo Trời đã bén rễ sâu vào tâm thức Việt Nam như một tín ngưỡng chung, thành tụ điểm tinh thần,” (NMST, tr. 17). Người ta bảo là ông ngụ ý nói về Đạo Trời là Đạo Chúa của ông. Người ta bảo ông dùng văn chương mình với ý đồ thuyết phục người khác tin theo “đạo” của ông. Thật ra thì văn hoá, đạo lý, hay những nghi lễ dân tộc chẳng thuộc về riêng ai. Chúng ta áp dụng những kho tàng vô giá ấy vào những hoàn cảnh riêng cho bản thân, gia đình, hay tôn giáo mình là điều nên làm, phải làm. Trần Cao Tường, linh mục Công Giáo, có ngụ ý là Đạo Trời trong văn hoá Việt Nam là Đạo Chúa của ông thì cũng chỉ là việc làm phải đạo, hợp lý. Đó không phải là việc làm phản văn hoá, nhưng lại làm giầu thêm cho văn hoá.

Người Lưu Vong Còn Gốc Rễ

Trong Nhịp Múa Sông Thanh và bàng bạc trên những bài viết hay sách của ông, Trần Cao Tường luôn luôn ý thức được mình là nguời Việt Nam, đến từ một nơi có văn hoá, có đạo giáo. Ông nói về những chuyện huyền thoại “Rồng Tiên,” hay di vật “Trống Đồng” như là những biểu tượng văn hoá tiềm tàng hình ảnh “Thiên Chúa” của ông. Tôi gọi ông là người lưu vong còn gốc rễ vì nhiều người trong địa vị của ông không còn nhớ hay không nhận ra được giá trị của kho tàng văn hoá Việt Tộc. Lưu vong như ông thì sẽ có ngày trở về đầy ý nghĩa. Sự trở về trong tâm thức dân tộc chứ không phải trở về trên những chuyến bay diêm dúa hay tiệc vui nhố nhăng. Bởi vì ông sẽ trở về với những món quà văn hoá do chính ông sáng tạo bằng tâm thức dân tộc.

Tôi cảm ơn ông vì đã kéo tôi lại gần ông để đọc những điều ông viết. Văn chương của ông sẽ kéo nhiều người đến với ông, không phải để tìm những phút giải trí giết thời gian dư thừa. Nhưng để tìm về bản ngã dân tộc với niềm tin siêu việt. Văn hoá và đạo giáo dân tộc là hành trang cho người “tin đạo” (không phân biệt tôn giáo) đi tìm đường giải thoát hay ơn cứu độ mà không bị mất gốc.

 
Một số trích đoạn nhìn về tác phẩm
VŨ KHÚC THĂNG CA
của Lm. Trần Cao Tường
ÐÀI VOA, Tiếng Nói Hoa Kỳ phát thanh trong chương trình Tin Văn Học Nghệ Thuật

Bằng một giọng văn dí dỏm, đôi khi châm biếm, nhưng rất uyên bác, quyến rũ, tác giả đã dùng những sự kiện hằng ngày làm tấm gương soi, giúp người đọc cơ hội truy tầm chính mình... Chính vì tính đời thường ắp đầy trên từng trang chữ mà, người đọc không là Kitô Hữu, cũng vẫn bị từ trường của trang sách cuốn, hút, giống như thể tác giả đang thủ thỉ, kể một câu chuyện nho nhỏ cho riêng mình nghe.

Ðược biết “Vũ Khúc Thăng Ca” là tác phẩm thứ 5 của linh mục Trần Cao Tường. Hầu hết sách của ông được đọc giả đón nhận một cách thân ái. Bởi vì, thế giới văn chương của ông lúc nào cũng hắt lên một tình yêu tổ quốc chói gắt và, niềm hưng phấn tươi rói nơi tương lai của dân tộc Việt. Có dễ vì tác giả “Vũ Khúc Thăng Ca” là con người Việt Nam từ ý thức tới vô thức, nên rất nhiều người đã nhìn ông như một “con người dân tộc” mà không phân biệt tôn giáo. Dù cho ông sống một đời để đi gieo những hạt giống Thiên Chúa trên mặt địa cầu.

NHÀ VĂN PHẠM XUÂN ÐÀI, Tập San Thế Kỷ 21

Vũ Khúc Thăng Ca nhằm giới thiệu cho người nghe, người đọc một phương thức giản dị để sống hạnh phúc. Mỗi bài thường bắt đầu bằng một câu chuyện ngắn vui vui, để từ đó qui chiếu cho nó một ý nghĩa triết lý và một điểm tương ứng trong niềm tin Thiên Chúa giáo. Những chuyện kể ấy tác giả rút ra từ cuộc sống, từ sách vở cổ kim đông tây, trong đó nhiều chuyện, nhiều nhận xét bắt nguồn từ phong hóa, văn học Việt Nam.

Trước khi là linh mục Thiên Chúa giáo, tác giả Vũ Khúc Thăng Ca là một người Việt Nam “thuần chất”. Ông hiểu con người Việt Nam sâu xa, ông ý thức rất rõ đạo lý mà dân tộc Việt Nam dựa vào đó để tồn tại từ thượng cổ cho đến ngày nay, ông cảm nghiệm sâu xa ý nghĩa của bánh dầy bánh chưng, của tục ăn trầu, của ca dao tục ngữ... Nơi ông như kết tụ cả một nền minh triết của tổ tiên.

Nhưng ông cũng tắm gội trong ánh sáng dịu dàng của Thiên Chúa giáo, với tâm linh rộng mở trong một tình thương yêu đích thực. Tác giả đã nhiều lần cho thấy đạo lý, quan niệm sống hoặc tập tục Việt Nam có nhiều điểm trùng hợp với Thánh Kinh Thiên Chúa giáo. Chẳng hạn, Chúa Giêsu dạy Con hãy thương yêu kẻ khác như chính mình con, ca dao Việt Nam nói Thương người như thể thương thân. Thánh Kinh: Hạt lúa nếu không rơi xuống đất và chịu thối mục, sẽ trơ trọi một mình (Gioan 12:24), Ai cố giữ mạng sống mình thì sẽ mất, ai vui chết sẽ được sống tròn đầy (Gioan 12:25). Ca dao: Tưởng rằng đá nát thì thôi, ai ngờ đá nát nung vôi lại nồng.

Nhìn ra rất nhiều chỗ tương đồng như thế, tác giả đã cho thấy rằng trong văn hóa Việt Nam cũng như trong niềm tin Thiên Chúa giáo, nếu đi ngược về chỗ đơn sơ nhất của tâm thức thì chân lý chỉ là một. Ðời sống ngày càng phức tạp, cách tổ chức xã hội, tôn giáo khác biệt nơi này nơi khác trên quả đất có thể dần dần tạo ra các dị biệt, làm con người ngày càng xa niềm tin cội nguồn vốn rất đơn sơ, trong sáng, gần gũi nhau. Những bài giảng của linh mục Trần Cao Tường chỉ ra và xóa bỏ các cách biệt ấy, mang tâm hồn chúng ta về một cõi tin cậy chung. Và người Thiên Chúa giáo Việt Nam, với khả năng dung hóa cố hữu của dân tộc mình, sẽ sống đạo một cách dung dị như ông bà mình đã từng sống tự ngàn xưa.

NHÀ THƠ DU TỬ LÊ

Cuốn “Vũ Khúc Thăng Ca” của cha, tôi rất thích, là những bài viết ngắn, có chủ đề, đi theo chiều dọc của niên lịch và những biến động xảy ra hằng ngày trong đời thường của chúng ta hôm nay.

Cha có biết rằng, hàng đêm, trước khi đi ngủ, và mỗi sáng, mở mắt ra, cũng có tới hai, ba tháng qua, tôi đều thầm cảm ơn Thượng Ðế đã cho tôi sống một ngày vừa qua - cho tôi được sống , một ngày trước mặt. Tôi nghĩ nếu các cha phải rao giảng trong các thánh lễ, áp dụng cách truyền đạt Kinh Thánh và thánh ý Chúa kiểu như vậy, tôi tin, con chiên và, luôn cả những kẻ ngoại đạo như Du Tử Lê, sẽ tiếp thu được nhiều hơn.

Riêng cá nhân tôi, dường như mỗi lúc một cảm thấy rõ, thật rõ, sự hiện hữu của Thượng Ðế. Ðiều này, suốt tuổi trẻ, tôi không cảm thấy, nếu không muốn nói là chống báng. Tôi đã từng viết xuống trong truyện của mình.

Càng ngày, tôi càng thấy rõ, mỗi chúng ta, hiện diện trên mặt đất này, để hoàn tất một công việc nào đó, mà Thượng Ðế đã chọn sẵn cho từng cá nhân... Ngợi ca tình yêu, qua chiếc cầu văn học nghệ thuật, với tôi, là công việc của văn nghệ sĩ. Cá nhân nhỏ mọn của tôi, là giúp cho những người đọc tôi, qua thi ca, cảm nhận ra rằng khởi tự tình yêu mang tính cá nhân, gia đình, người ta sẽ có tình yêu tổ quốc, và rộng hơn nữa, tình nhân loại. Khi bước tới tình nhân loại, là bước gần tới ánh sáng của Thiên Chúa, của Thượng Ðế vì, nhân loại, dù màu da, khu vực địa lý nào, cũng đều là con cái của Chúa cả. Tôi cảm nghiệm được điều đó khi đọc Vũ Khúc Thăng Ca: một người sẽ không yêu Chúa, nếu không biết yêu cha mẹ, dòng tộc của mình.

ÐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM HẢI NGOẠI

Tác giả có thể khởi đầu bằng bất cứ sự việc nào xẩy ra; từ những đề tài liên quan đến Thần Học, Triết Học hay Tâm Lý học đến những sự việc cỏn con xẩy ra, tác giả cũng đưa vào đó những phân tích cặn kẽ để nhìn ra cái ý nghĩa tiềm ẩn, cái sứ điệp nằm bên dưới cái vỏ bề ngoài coi bộ vô thưởng vô phạt và tưởng rằng chẳng liên hệ gì đến ta”.

HỆ THỐNG INTERNET CÔNG GIÁO VIỆT NAM (vietcatholic.net)

Vũ Khúc Thăng Ca là tập hợp những bài viết trong mục Tin Vui Thời Ðiểm 2000, có mặt và rất thu hút độc giả ngay từ những ngày đầu tiên của hệ thống Internet VietCatholic... Mỗi khi mục này lên Lưới chậm một chút là thế nào độc giả cũng gửi e-mail lên tiếng.

Viết với lối bút ký có khi nhẹ nhàng dễ đọc, giọng văn nhiều lúc nhí nhảnh tươi vui, nhưng nhiều lúc bừng bừng chói chang, có khi ngạo đời, khích động nơi người nghe, người đọc, một suy tư và thái độ cần đáp trả. Tác giả luôn dí dỏm – nhận xét thực tế cuộc đời: ba chìm bảy nổi và trái khoáy ở nơi tha hương này – để vẽ lên, diễn tả được những bức hình nghệ thuật sinh động với ánh sáng âm thanh mở lối soi rọi mà xoáy vào cõi lòng một thiết tha nào đó... Với kiểu trình bày này, Tin Vui đã được nhiều người đón nhận qua một cái nhìn mới không giấu diếm, vượt qua cả làn ranh tôn giáo hay giới hạn nhà thờ.

NHÀ VĂN QUYÊN DI, nhà xuất bản Thời Ðiểm, Cali.

Sách được văn giới cũng như giới thưởng ngoạn đánh giá là “sách tôn giáo đầy tính chất văn chương”, với đầy đủ hương sắc và mùi vị, từ tranh Vincent van Gogh đến mắm chấm gỏi cá Lê Thị Thành...

Là một linh mục, tác giả Trần Cao Tường lấy Thánh Kinh làm nguồn cảm hứng về cuộc đời, một cuộc đời mà bên cạnh những biến cố lớn lao là muôn vàn chuyện tầm thường của kiếp nhân sinh. Tin Vui với cái nhìn của tác giả, soi rọi vào từng ngóc ngách, từng chuyển động của cuộc sống ấy.

Nhưng cũng là một nghệ sĩ, ở cả hai khía cạnh sáng tác và thưởng ngoạn, tác giả say sưa với vẻ đẹp của cuộc sống, say mê nhiều thể loại nghệ thuật, từ văn đến thơ; từ kiến trúc, hội họa đến nhiếp ảnh... Người ta sẽ nhìn ra cái nét tài hoa của ông qua những đoạn viết về cảnh vật, cái nét suy tư của triết gia khi ông trình bày nhân sinh quan của mình.

Nét nổi bật nơi tác giả là “Con Người Việt Nam”. Ông say sưa minh chứng người Việt có một đạo sống rất giản đơn, nhưng rất hợp thời, đáp ứng được những thiếu thốn, những khao khát của con người thời đại... Với ông, những “đạo sống vuông tròn”, “con đường nghiền nát trầu cau”, “gừng cay muối mặn”, “cánh chim Âu”, “đạo trống”... là những giá trị văn hóa của người Việt, không phải chỉ để chiêm ngưỡng, ca ngợi, nhưng nhất là để áp dụng trong cuộc sống con người thời nay... Một khi nắm bắt được bí quyết ấy thì người ta sẽ là chim thăng ca vút cánh vượt mốc điểm thời gian, bay vào thiên niên kỉ thứ ba đang mở rộng lòng gọi mời nhân loại.

HOÀNG HẠC, New Orleans

“Vũ Khúc Thăng Ca” có sức cuốn hút rất mạnh. Từng trang làm tôi say sưa như tìm trong men rượu nho ngọt lịm. Từng trang toàn những chuyện thật hấp dẫn và dẫn đưa độc giả những bài học thực tế... Có những ghi nhận làm tôi rất hứng khởi như chuyện trong quan tài của Diana (người Anh Giáo), người ta cho công nương cầm chuỗi tràng hạt do Mẹ Têrêsa ở Ấn Ðộ trao tặng... Nào chuyện 13 tổng thống Hoa Kỳ thuộc Tam Ðiểm... Rồi đầu tắt mặt tối như tôi nghe câu này còn hơn liều thuốc bổ “cao đơn hoàn tán”: “Lần đầu tiên tôi nghe rõ tiếng nói của thinh lặng: Hãy để lòng bạn một khoảng trống, cho gió Trời có thể nhảy múa thổi vi vu” (trang 77).

TRẦN THIỆN, tác giả bài hát Khúc Sáo Ân Tình

“Vũ Khúc Thăng Ca” là sự chia sẻ niềm vui của một con người từng trải và tha thiết yêu mến cuộc đời, nhìn thấy ánh sáng ngay trong cảnh đêm tối dầy đặc, nhận ra những bông hồng thắm trong các bụi gai rậm rạp, và tìm được những cánh bướm rực rỡ từ những tổ sâu xấu xí kia. “Vũ Khúc Thăng Ca” là một niềm vui sống động tràn đầy, không thể giữ lại cho riêng mình, mà phải bung ra cho người khác.

Một mầu nhiệm lạ lùng đã được Thượng Ðế ban tặng cho cuộc sống: nỗi buồn mà được san sẻ sẽ vơi đi và biến mất; niềm vui mà được thắp chung như cây nến Phục Sinh sẽ bừng lên ánh sáng xua tan được bóng đêm. Xin cảm ơn tác giả “Vũ Khúc Thăng Ca”, một niềm vui tròn đầy đã lan tỏa sang người khác để phát sinh một “Khúc Hát Thăng Ca” rộn rã cùng với “Vũ Khúc Thăng Ca” có nhạc, có vũ, đem tặng cho cuộc đời.
 

Triết gia KIM ÐỊNH đề BẠT

VỀ NGUỒN VIỆT ÐẠO
của LM Trần Cao Tường

      Việc thâu nhận Thiên Chúa giáo vào Việt Nam cho tới nay mới xảy ra trong giai đoạn một mà Nietzche gọi là của Lạc Ðà: ai muốn chất lên lưng cái gì nó cũng ngoan ngoãn chở tuốt hết, không đặt một vấn đề nào, như hỏi tại sao lại bảo tin như thế mà không thế khác. Nhưng rồi với sự tiến triển của tâm thức thì trước sau sẽ đến giai đoạn hai của Sư Tử: nó sẽ gầm thét vang trời và muốn tung tất cả xuống khỏi lưng để xét lại từng điểm, rồi chọn lựa, cũng có thể cuối cùng nó sẽ thu nhận toàn bộ như trước, nhưng không phải là nhận cách tối mặt nữa, mà đầy ý thức. Từ đó nó sẽ bước êm vào giai đoạn ba của Hài Nhi với cuộc sống viên mãn tròn đầy không còn gì phải thắc mắc, vì đã đi hết đường phát triển lý trí siêu linh rồi, chỉ còn việc sống như chơi với Hóa nhi hí lộng. Ðó là giai đoạn sau này: đến đâu sẽ tính tới đó.

Chỉ biết rằng theo kinh nghiệm lịch sử thì nếu bước đầu của giai đoạn hai mà đi mạnh được vào đường tâm lý xã hội thì những thiệt hại do cơn khủng hoảng nếu có sẽ giảm thiểu tối đa. Vậy mà ta thấy cuốn VỀ NGUỒN VIỆT ÐẠO này đi được như thế, nên ta có thể vui mừng vỗ tay khen ngợi.

Những đề tài của Về Nguồn Việt Ðạo đều hướng về tổ tiên dân tộc: nào tiên rồng, đạo tổ, nào trầu cau, đạo trống, rồi trống Ðông Sơn. Ðề tài nào cũng được trình bày cách chân thành trung thực. Ðây quả là một ngạc nhiên thích thú cho tôi, vì ai cũng biết đạo Thiên Chúa phát xuất tự Tây phương du nhập chưa được sửa soạn nhiều cho việc phục Việt, nên trên nẻo đường về tương đối gặp nhiều khúc khuỷu hơn. Vậy mà Về Nguồn Việt Ðạo đã đi được một bước vững chãi như thế hỏi sao không gây thích thú được.

 Kim Ðịnh

ĐƯỜNG NỞ HOA LÊ THỊ THÀNH

“Tác phẩm vinh danh người mẹ Việt Nam, qua hình ảnh thánh nữ Lê Thị Thành.

 - Tác phẩm đưa ra một lối sống nở hoa đem lại hạnh phúc sung mãn, mở ra một con đường nên thánh theo tu đức, linh đạo Việt Nam.

- Tác phẩm đem lại niềm hãnh diện và tự tin cho người Việt, khơi gợi cảm hứng để chúng ta cùng nhau xoay tròn điệu vũ thiêng của dân tộc, và với từng bước chân nở hoa trên đường tu đức Lê Thị Thành, chúng ta hướng đến viễn ảnh năm 2000 trong niềm hân hoan phấn khởi". 

(nhà văn Quyên Di, Thời Điểm Công Giáo)

“Tác giả đã viết về bà Lê Thị Thành với một nguồn cảm hứng thánh thiện, đã nhìn trong cuộc đời đạo đức bình thường của người đàn bà Việt Nam thuộc thế kỷ 19 ấy những bài học cho thế giới ngày nay, một thế giới tiến bộ nhưng cũng có nhiều lệch lạc méo mó do sự tiến bộ ấy gây ra. Theo tác giả, cuộc đời luôn cần gìn giữ vẻ đẹp đơn sơ, trong trẻo và chân thật mà Thượng Đế đã trao cho muôn loài, mà hình ảnh nữ thánh Lê Thị Thành, một người đàn bà mang đầy đủ đặc tính nữ giới Việt Nam, là một điển hình”

(nhà văn Phạm Xuân Đài, Thế Kỷ 21).

 “Đây là cuốn sách tu đức Việt theo lối sống Việt Nam, thật dí dỏm mà lần đầu tiên được đọc. Cầm cuốn sách trong tay có cảm tưởng như cầm một tấm lụa Việt Nam mịn màng, óng ánh quý giá. Hình dung Thánh nữ Lê Thị Thành là một con tằm, thân thế thật tầm thường hèn mọn, một loài sâu như bao loài sâu khác, và những hành động anh hùng trong đức tin của bà như những sợi tơ mịn màng dệt thành cái kén quý giá, khác xa những tổ sâu tầm thường. Lạ cái là theo những cặp mắt tầm thường thì con tằm là con tằm, cái kén là cái kén, có gì đặc sắc đâu, nhưng đối với người có con mắt tinh tường đã nhìn thấy được vẻ đẹp mĩ miều của sợi tơ, và đã dùng nó để dệt nên những tấm lụa mượt mà quí giá, trình bày cho khách thưởng lãm. Cầm tấm lụa này trên tay và thầm cám ơn người thợ dệt đã tốn công tốn sức phô bầy những nét đẹp của sợi tơ mỏng manh, đẹp đẽ và thật bền này”

(Quỳnh Yến, nhóm Lên Đường)

LỜI GIỚI THIỆU ĐƯỜNG ĐI TỚI NGUỒN

do Lm Đỗ Minh Trí (Gildo Dominici), S.J.

     Gần đây có người nói rằng giới trẻ của xã hội bây giờ đang chết rét: giá băng vì ích kỷ, hưởng thụ, lạm dụng tính dục, và thiếu lý tưởng sống. Tình yêu  không còn là giới luật của xã hội. Vì thế mà phát sinh buồn chán, tự tử, phản loạn và bạo động v.v.

   Tìm đâu ra lửa tình yêu để sưởi ấm lại các tâm hồn? Tìm đâu ra niềm vui, nụ cười, sự an bình và tình huynh đệ giữa chúng ta? Câu trả lời chắc chắn là: Nơi Chúa. Thiên Chúa xem ra bị khai trừ trong xã hội chúng ta: các phương tiện truyền thông không để ý gì tới Chúa.

   Đang khi đó Chúa luôn hiện diện: Chúa không khai trừ con người. Cơn khát Chúa đang ráo riết nơi tâm hồn nhiều người thời nay. Chúa đang tích cực làm việc dù bề ngoài xem ra không thấy. Ngài luôn trung thành, luôn yêu thương. Con người thật quí trọng đối với con mắt Ngài. Và vì thế Ngài không bao giờ bỏ rơi.

   Một trong những dấu hiện diện đầy hoạt lực của Chúa trong thế giới là những phong trào phát sinh trong Giáo Hội những thập niên vừa qua: niềm thiết tha với Linh Thao, Canh Tân, CLC (các nhóm sống đời Kitô) Cursillo, Focolare, Thánh Linh...

    Tất cả là dấu Sức Sống Thiêng Liêng, dấu Thần Linh Chúa Làm Việc trong tâm hồn và trong xã hội con người.

     Cuốn ĐƯỜNG ĐI TỚI NGUỒN của Linh mục Trần Cao Tường được hình thành trong chiều hướng canh tân đời sống nội tâm này. Sách được đặt nền trên phương pháp Linh Thao của Thánh Ignatio Loyola để hướng dẫn mọi người Việt khát khao tìm Chúa và cả những người chưa cảm thấy thật sự thì cũng được khơi dậy lòng khao khát đó.

    Được viết theo lối dễ đọc, hợp thời, vui tươi, hướng tới Cuộc Sống Hằng Ngày, Đường Đi Tới Nguồn mời gọi người đọc tự đặt những câu hỏi lớn của cuộc sống: Tôi là ai? Tôi từ đâu tới? Tôi sẽ đi đâu ? - Giúp đặt vấn đề là giúp bắt đầu cuộc hành trình đi tới Chúa, là Nguồn của đời sống con người.

     Đường Đi Tới Nguồn là đường dẫn tới gặp Chúa, như được trình bày trong sách, là con đường cầu nguyện và thinh lặng. Chắc chắn không phải là con đường dễ cho giới trẻ ngày nay đang lao mình trong xoáy lốc hiếu động của đời sống mới. Vì thế Thiên Chúa luôn khơi dậy trong Giáo Hội những con đường mới đi tới Ngài, hợp cho hoàn cảnh con người mỗi thời đại.

    Thời bây giờ cũng vậy, hấp lực tới Chúa, sự khẩn thiết sâu xa đi tới Nguồn thì mạnh mẽ hơn cả kỹ thuật và mọi hình thức duy vật. Vì thế mà thinh lặng và đời sống nội tâm luôn là con đường hệ trọng đi gặp Chúa.

     Tôi ao ước cuốn sách này được phổ biến rộng rãi, và cầu mong cuốn sách giúp được nhiều tâm hồn Việt tìm gặp Chúa. Gặp được Chúa rồi tâm hồn người Việt sẽ phong phú, vượt qua đau khổ và nếm được Tình yêu ngọt ngào của Chúa, là nguồn cảm hứng cho cả Giáo Hội và xã Hội Hoa Kỳ.

Linh mục Gildo Dominici, S.J.    

---                                   

    ĐÀI Á CHÂU TỰ DO RFA PHỎNG VẤN LM. TRẦN CAO TƯỜNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH VĂN HỌC NGHỆ THUẬT

RFA: Xin linh mục cho biết, cho tới giờ, linh mục đã hoàn tất bao nhiêu tác phẩm? Những tác phẩm của linh mục thể hiện sự hài hòa giữa đạo và đời, hay chỉ thuần về đạo, hoặc thuần về đời?

Lm. Trần Cao Tường: Trước năm 1989, tôi đã xuất bản 8 cuốn mang tính chất thuần về đạo và giáo dục tôn giáo. Nhưng sau đó, tức sau biến cố Hội Thánh Công giáo hoàn vũ tôn phong 117 Thánh Tử Ðạo Việt Nam, tôi bắt đầu chuyển hướng viết. Phong thánh là công nhận một mẫu sống đáp ứng thời đại. Tôi nghĩ, biến cố đã tạo nên niềm hãnh diện và hứng khởi không chỉ riêng cho người Công giáo mà còn chung cho cả dân Việt mình với thế giới nữa. Vì cả một lối sống theo tinh thần Việt hài hòa với đức tin Công giáo đã được thế giới đề cao và chính thức giới thiệu như một phương thức sống hạnh phúc đáp ứng thời điểm nhân loại chuyển mình vào ngàn năm mới, với đầy hy vọng về tiến bộ khoa học mà cũng đầy lo âu khắc khoải.

Niềm hãnh diện này cần phải được thể hiện, bộc phát thành những phong trào, và gợi hứng cho những sáng tác về văn, thơ, nhạc, và các ngành nghệ thuật mang căn cước Việt, góp phần Công giáo vào gia tài chung của Mẹ Việt Nam.

Chính vì thế tôi cũng muốn đóng góp phần nhỏ bé của mình vào chiều hướng này bằng 2 tác phẩm là Về Nguồn Việt Ðạo và Ðường Nở Hoa Lê Thị Thành.

Cuốn Về Nguồn Việt Ðạo được triết gia Kim Ðịnh đề bạt, tìm nối kết hài hòa đức tin Công giáo với gia tài văn hóa Việt tộc.

Còn cuốn Ðường Nở Hoa Lê Thị Thành khai triển trực tiếp đường tu đức Việt, tức mẫu sống đức tin Công giáo theo tinh thần Việt, điển hình qua một người Mẹ Việt Nam, tức vị thánh nữ duy nhất của Hội Thánh Công giáo Việt Nam là thánh Lê Thị Thành, chứng nhân Tin Vui Ðạo Chúa như một người Việt trong truyền thống văn hóa Việt.

Từ năm 1996 tôi có dịp cộng tác với nhà văn Quyên Di trong chương trình Tin Vui Gửi Thời Ðại Mới phát thanh hằng tuần tại nhiều thành phố. Tin Vui từ sứ điệp Kinh Thánh của đạo Chúa được diễn tả trong tâm thức Việt. Mà đã là Tin Vui thì không giới hạn trong cửa nhà thờ, nhưng phải đi tới được cảm nghiệm đời thường, góp phần đáp ứng cơn khắc khoải của con người ngày nay, cách riêng của người dân Việt qua biết bao bầm dập nổi trôi. Nói khác hơn, mình cần cảm nghiệm được Tin Vui của Ðạo trong khung mạch đời thường và trong dòng sống của dân tộc mình.

Rồi những bài viết hằng tuần này đồng thời cũng được phóng lên mạng lưới điện toán. Nhiều người đã hưởng ứng và khuyến khích tôi gom lại in thành sách. Cuốn thứ nhất là Vũ Khúc Thăng Ca, cuốn thứ hai là Nhịp Múa Sông Thanh, cả hai đều nhằm góp phần chuyển diễn một nhịp sống mà con người sau những chạy mệt và đi mỏi đang cần vươn tới vào thời điểm 2000, trong cùng một điệu vũ từ tâm thức Việt, như cánh chim vút bay về núi và rồng thiêng chuyển lực dưới sông. Và mới đây, cuốn Khúc Sáo Ân Tình như một mốc ghi được kết bằng 25 hòn đá rải rác trên một quãng đường 1975-2000, mốc ghi 25 năm người Việt ly hương mở ra biên cương mới của đất Việt trong tầm nhìn mới. Trong cái rủi có cái may. Ðạo Trời qua vận hành của lịch sử thật kỳ bí. Người mình cứ ra đi và mở tới, từ vùng sông Dương Tử đi xuống sông Hồng, rồi sông Hương, sông Ðồng Nai, sông Chín Con Rồng. Và bây giờ một cách nào đó có thể đã là sông Mississippi...
 

RFA: Khuynh hướng sáng tác của linh mục như thế nào?
 

Lm. TCTường: Khi viết, trước hết, tôi chẳng nhằm mục đích chuyển đạt tư tưởng thuyết phục ai cả, mà chỉ mong chia sẻ độ rung và thái độ nhìn của mình về những biến động xảy ra trong cuộc sống hằng ngày. Tôi coi những chuyện xảy ra, dù bế tắc đen xám mấy, cũng đều là những mốc ghi mang ý nghĩa. Những ai có dịp qua chương trình tâm lý viết Nhật Ký Cô Ðọng theo Ira Progoff thì đều nhận ra rằng: mọi biến cố liên hệ đến đời mình, từ cha mẹ, đất nước mình, đều là những hòn đá xây nên đời mình, cần gom lại, ghép lại những mảnh rời, thì đời mình mới có thể phát triển lành mạnh được. Nên không thể yêu Chúa nếu không biết yêu dòng tộc và quê hương mình, qua những bi thảm cũng như những hùng tráng.

Nhưng tôi cũng vui, vì nhiều người đọc và nghe những độ rung ấy liền bác cầu cảm thông. Và như vậy là đã có điểm gặp gỡ ở những độ rung hơn là thuyết lý xa cách. Mấy tác phẩm trên đều gặp được hạnh ngộ như thế, vì đã được một số cơ quan truyền thông và các nhà văn, nhà báo ngoài Công giáo chú ý. Như đài Tiếng Nói Hoa Kỳ VOA, Ðài Việt Nam Hải Ngoại, nhà xuất bản Thời Ðiểm ở Cali, tập san Thế Kỷ 21 ở Cali, tập san Sứ Ðiệp ở Boston, và nhà thơ Du Tử Lê niềm nở giới thiệu trên nhiều báo chí khác nhau. Riêng nhà thơ Du Tử Lê viết lời Tựa cho cuốn Nhịp Múa Sông Thanh.

Tôi thấy rằng, trước khi là một người Công giáo và rồi là một linh mục, tôi đã là một người Việt Nam mang 100% chất Việt. Tôi xác tín vào gia sản văn hóa Việt Nam có thể góp phần với thế giới đang tiến bộ về mọi mặt ngày nay; đồng thời nền văn hóa nào nếu không muốn bị đào thải, cũng cần phải được phát triển, có khả năng thâu hóa được những tinh túy của thế giới. Người mình có cả một đạo sống cao đẹp, từ những kho giầu ca dao tục ngữ, những truyện thiêng liêng nhất của Việt tộc như Bánh Dầy Bánh Chưng, Truyện Trầu Cau nói lên tình nghĩa chỉ có thể phát khởi từ hy sinh quên mình rất đúng khoa tâm lý về tình yêu ngày nay: con đường nghiền nát trầu cau, nên màu đỏ thắm nên màu sắt son; Truyện Phù đổng Thiên Vương với sức mọc cánh do chân không diệu hữu bay về Trời; Truyện Tản Viên Sơn Thánh, Truyện Chử Ðồng Tử, Truyện An Tiêm với niềm tin căn bản vào Trời của Việt tộc: Trời sinh trời dưỡng.

Thật kinh ngạc, niềm tin tức quan niệm sống của người mình có nhiều điểm rất giống với Thánh Kinh đạo Chúa. Chẳng hạn, Chúa Giêsu dạy Con hãy thương yêu kẻ khác như chính mình con, người Việt nói Thương người như thể thương thân. Thánh Kinh: Hạt lúa nếu không rơi xuống đất và chịu thối mục, sẽ trơ trọi một mình (Gioan 12:24), Ai cố giữ mạng sống mình thì sẽ mất, ai vui chết sẽ được sống tròn đầy (Gioan 12:25). Ca dao: Tưởng rằng đá nát thì thôi, ai ngờ đá nát nung vôi lại nồng.

Như vậy, văn hóa hay truyền thống không phải là một thứ đồ cổ để cố thủ hay khoe mẽ cho bớt tủi, mà phải là một sinh lực khơi cho dòng nhựa chảy tới, mang chất tươi mát sinh hoa kết trái cho cuộc sống hiện tại. Ông Edward Herriot nói rất đúng: "Văn hóa là cái còn lại khi người ta đã quên đi tất cả, là cái vẫn thiếu khi người ta đã học tất cả."
 

RFA: Theo linh mục, văn của linh mục mang những đặc điểm nào?
 

Lm. TCTường: Tôi thường viết theo kiểu bút ký như đã có thói quen từ nhỏ, và chọn lối viết bình dị gần gũi như nói chuyện vậy thôi, tránh kiểu trường ốc cầu kỳ xa vời. Nghĩa là chụp ghi những chuyện xảy ra mỗi ngày, liên hệ tới mình như một người Việt, liên hệ tới gốc gác mình, và kể lại dưới ống kính nội tâm. Ðây chính là phương cách của Ðức Giêsu trên đường Emmaus khi phải loan báo một Tin Vui cho hai môn đệ trong lúc xuống tinh thần tột độ. Ngài không bắt đầu bằng một "bài giảng" kiểu cách, vì dễ gây dị ứng, nhưng khởi đi từ chính chuyện đang xẩy ra mà ai cũng cảm thấy nhưng chưa sao tìm được câu trả lời: các bạn có chuyện gì mà mặt buồn rầu bí xị vậy? Và đợi đúng lúc lắng nghe thổ lộ hết được "tim gan phèo phổi" trong mối trăn trở, Ngài mới nhẹ nhàng đưa ra giải đáp. Món ăn Ngài dọn như vậy dễ hợp khẩu vị.
 

RFA: Việc linh mục sáng tác như vậy có ảnh hưởng ra sao tới việc hành đạo của linh mục? Và ngược lại, con đường dẫn dắt Con Chiên của linh mục có bổ sung cho việc sáng tác văn học không?
 

Lm. TCTường: Làm gì có biên giới giữa đạo và đời. Vì Ðạo vốn đã nhập thể vào trong đời. Con mắt của người tin thì luôn thấy Chúa hiển hiện trong cuộc sống đời thường. Dùng tiếng "sáng tác" thì có vẻ hơi lớn, thực ra, như vừa nói, tôi viết như viết nhật ký vậy thôi, chụp ghi những gì mình thấy và diễn tả lại tâm tư. Tôi có kiểu "giảng" trong nhà thờ cũng thế. Như vậy, việc hành đạo và chuyện ghi viết cũng là một. Ánh sáng Tin Vui của đạo soi chiếu những khúc mắc của cuộc sống đời thường, và những rung động trong tâm thức Việt giúp cho đạo nhập thể mang được thịt xương Việt, trong nhịp tim u uẩn những khúc thương đau cũng như nhịp thở hào hùng những phút vinh quang của lịch sử dân mình.
 

RFA: Trong những ngày sắp tới, linh mục có dự định gì về sinh hoạt văn học nghệ thuật?
 

Lm. TCTường: Ai cũng thấy thân phận người mình trải qua quá nhiều chao đảo, lòng người ly tán, giới trẻ nhiều khi không rõ hướng nào mà đi. Ai cũng kêu gọi về nguồn, mà chả biết gốc rễ nào mà bám! Vì thế nỗi trăn trở của nhiều người cũng như cá nhân tôi là làm sao góp phần nhỏ bé của mình vào việc tìm kiếm tụ điểm tinh thần, góp phần khai triển nét văn hóa giầu có của người mình vào cuộc sống hiện tại, chứ không phải chỉ như một món đồ cổ để hãnh diện nuối tiếc hay đề cao ra như cũng phải có một cái gì khác người cho bớt tủi vì mặc cảm.

Xin đưa ra một cái mẫu cụ thể: Người mình có thực kém đoàn kết hơn người người Tầu, người Nhật, người Do Thái không? Tôi không nghĩ như thế. Dân Do Thái cũng là tập hợp của nhiều bộ tộc với nhiều khuynh hướng trái ngược nhau, nhất là trong hoàn cảnh ly tán khắp thế giới mỗi người một nẻo, mỗi người một ảnh hưởng nền văn hóa địa phương, mỗi người một giải pháp để sống còn. Vậy mà họ vẫn tạo được sức mạnh chung. Ðâu là bí mật?

Chắc chắn lớp dân Do Thái tản mát đi khắp nơi đã trở nên rã rời chia rẽ như một đống xương khô. Nhưng họ không tốn sức than trách đổ tội hoặc buông xuôi, hay chỉ kêu gọi đoàn kết suông giữa không khí. Càng nhân danh văn hóa, nhân danh chính nghĩa, nhân danh tự hào dân tộc, càng thêm mất tin tưởng, càng thêm chia rẽ, càng thêm bẽ bàng, chỉ vì chưa có căn bản nào làm tụ điểm. Trong trạng huống này, Ezekiel đã bật lên một viễn kiến từ một niềm tin, và Isaia cùng với "Nhóm Do Thái Sót Lại" (Remnant of Israel) tạo được một phong trào thể hiện một kế hoạch thực tiễn. Ðó là phải tìm cho ra tụ điểm tinh thần.

Họ đã gom tất cả các truyện thiêng từ những huyền thoại của dân tộc Do Thái, từ những câu truyện truyền miệng từ đời này sang đời khác, cho đến những lễ nghi tế tự và phong tục, những bài ca dao tục ngữ, những lời răn dạy khôn ngoan, đều được kính cẩn thu lại thành văn bản. Và điều chắc chắn là tất cả những cuốn sách mà ta gọi là Cựu Ước (Old Testament) như văn bản ta có ngày nay, đã chỉ thành hình vào quãng trước và sau thời kỳ lưu đầy ở Babylon vào thế kỷ thứ sáu trước công nguyên. Nói cách khác, bộ kinh Do Thái chỉ thành hình do hoàn cảnh đòi hỏi này, dưới con mắt bật sáng của niềm tin, tạo nên một trào lưu phổ biến bằng chương trình giáo dục đại chúng. Vì thế mà họ đã phát động xây những hội đường giống như cái đình làng ở bất cứ nơi nào có người Do Thái sinh sống, để có nơi tụ họp thường xuyên mà học hỏi và thực hành kinh điển ứng dụng cho đời sống.

Lịch sử dân tộc phải có một ý nghĩa và hướng đi chứ không phi lý lãng nhách. Vì họ tin vào ông Trời dẫn đầu và nối kết tất cả lại như những sợi chỉ mầu trong một tấm thảm lớn. Trong nhãn quan này, họ bắt đầu ghi lại truyện tổ tiên từ một gia đình nhỏ bé của quốc tổ Abraham, sống nghề du mục nay đây mai đó suốt từ giải đất Ur tới Haran vùng Mesopotamia rồi vòng xuống Ai Cập. Tổ tiên như vậy thì chưa chắc đã có gì đặc sắc so với những dân đương thời, nhưng đối với người Do Thái thì quan trọng lắm. Từ trong cảm nghiệm, họ "thấy" rõ họ là dân được tuyển chọn để qui tụ với một sứ mạng, có tổ có nguồn đàng hoàng. Và nhiều câu truyện truyền kỳ khác về khởi nguyên dân tộc họ được gom lại, khiến họ càng có một độ rung chung với nhau về nguồn gốc, và tự tin vào bản sắc của mình. Cũng như đám anh em tản mát bỗng tìm lại được mẹ làm tổ ấm qui tụ gia đình.
 

RFA: Sau cùng, linh mục có muốn nhắn gởi gì không, liên quan đến văn học nghệ thuật?
 

Lm. TCTường: Như đã thấy, quả thực, phép lạ hồi sinh Do Thái đã phát khởi từ một niềm tin, thể hiện thành một bộ kinh tin làm tụ điểm tinh thần. Mong rằng đây cũng là nỗi ưu tư căn bản của người mình ở thời điểm này.

Người Việt cần tìm ra cách hóa giải được nỗi oan, vượt qua được mặc cảm, hồi phục được tinh thần. Ðể phục hưng, ai cũng nghĩ ngay tới những giải pháp về kinh tế, xã hội, những kế hoạch kỹ thuật khoa học, đào tạo nhân tài v.v. Ðiều này thật đúng và cần thiết. Nhưng quan trọng trước hết vẫn là chủ đạo, vẫn là nỗ lực tìm ra được tụ điểm tinh thần qua bộ kinh dân tộc.

Rất may, Việt tộc cũng có cả một truyền thống kho tàng truyện thiêng truyền miệng qua bao thời, với lòng tôn kính Tứ Bất Tử qua các lễ hội, và một kho tàng vô giá ca dao tục ngữ như hơi thở của linh hồn Việt tộc. Bao giờ mình mới xác tín được tầm mức rất ư then chốt này để cùng xây dựng một bộ kinh tin làm trụ đồng mang uy lực qui tụ? Lời yểm của Mã Viện khi muốn bẻ gẫy và chôn vùi biểu tượng qui tụ không khéo mà vẫn còn ám ảnh: Ðồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt!